بارش شهابي
شهابهايي که در آسمان مشاهده مي شوند، اتفاقي هستند. اينگونه شهابها، از نقطه خاصي در فضا نمي آيند و عامل بوجود آورنده آنها، ذرات ريز بين سياره اي است که به طور پراکنده در فضا پخش شده اند. زمان وقوع شهابهاي اتفاقي قابل پيش بيني نيست و رصد آنها کاملا تصادفي است. برخلاف اينگونه شهابها، گروه ديگري هستند که به صورت بارش شهابي (شهاب باران- رگبار شهابي)ديده مي شوند. بارش شهابي هنگامي رخ مي دهد که زمين از ميان توده اي از ذرات فضايي عبور کند. در اين هنگام، چون ذرات زيادي با جو زمين برخورد مي کنند، در مدت کوتاهي تعداد زيادي شهاب مي توان مشاهده کرد. بارشهاي شهابي در مناطق مشخصي از آسمان مشاهده مي شوند و در هر بارش شهابي، به نظر مي رسد که تمام شهابها از يک نقطه بيرون مي آيند. به عبارتي اگر از صحنه بارش شهابي فيلمي تهيه شود و سپس آن را به صورت معکوس نمايش دهيم اين طور به نظر مي رسد که تمام شهابها به سوي يک نقطه حرکت مي کنند. اين نقطه را کانون بارش يا نقطه نور باران مي نامند. در هر سال چندين بارش شهابي رخ مي دهد و هر کدام در قسمت خاصي اتفاق مي افتند. بارشهاي شهابي را از روي مکان کانون بارش نامگذاري مي کنند به اين ترتيب که يک حرف "ي" به آخر نام صورت فلکيي که کانون بارش در آن قرار دارد، اضافه مي کنند. مانند: بارش شهابي اسدي، برساوشي، شلياقي و ... اگر در صورت فلکي خاصي بيش از يک بارش اتفاق افتد، از نزديکترين ستاره درخشان به کانون بارش استفاده مي کنند. مانند بارش شهابي اتا-دلوي و دلتا-دلوي. با مثال ساده اي مي توانيد در يابيد که چرا به نظر مي رسد تمام شهابها از يک نقطه مي آيند. به تصوير زير نگاه کنيد. تمام خطوط آن به نقطه واحدي در مرکز رسيده اند، با هم موازي هستند. بارش شهابي هنگامي اتفاق مي افتد که زمين از ميان توده اي از ذرات بگذرد. اين ذرات در مدارهايي موازي و نزديک به هم به دور خورشيد مي گردند. وقتي که زمين از ميان آنها عبور مي کند، اين ذرات به طور موازي به جو برخورد مي کنند و ما اينطور تصور مي کنيم که آنها از يک نقطه سرچشمه مي گيرند.
منشاء
منشاء بسياري از بارش هاي شهابي، دنباله دارها هستند. اين صخره هاي يخي با حركت خود ذرات ريزي به جا مي گذارند. با نزديك شدن دنباله دار به خورشيد تعداد ذرات به جا مانده افزايش مي يابد. بنابراين مدار دنباله دار مملو از ذراتي مي شود كه با همان سرعت دنباله دار و تقريبا" در همان مدار به دور خورشيد گردش مي كنند. به دليل حركت متناوب زمين به دور خورشيد ، سياره ما در زمان مشخصي از سال به نزديكي مدار دنباله دار مي رسد و با برخورد به اين ذرات بارش شهابي رخ مي دهد.
بارشهاي شهابي هر سال تکرار مي شوند. براي مثال، هر سال در بيستم مرداد، زمين از ميان توده اي از ذرات، که از دنباله دار سويفت-تاتل به جاي مانده اند عبور مي کند و بارش شهابي بر ساوشي رخ مي دهد. بارش برساوشي زيباترين و غني ترين بارش شهابي است. در جدول زير اسامي تعدادي از بارشهاي شهابي مشهور به همراه ويژگي هايشان را مشاهده مي کنيد. زمان شروع بارش (ورود زمين به توده ذرات)، زمان اوج بارش (زمان رسيدن زمين به بخش متراکم) و زمان پايان بارش (خروج زمين از توده ذرات).
شلياقي 2 ارديبهشت
اتا- دلوي 15 ارديبهشت
دلتا – دلوي جنوبي 7 مرداد
دلتا – دلوي شمالي 21 مرداد
برساوشي 22 مرداد
جباري 30 مهر
ثوري جنوبي 12 آبان 2
ثوري شمالي 22 آبان
اسدي 26 آبان
جوزايي 23 آذر
دب اصغري 2 دي
ربعي 13 دي
معرفي چند بارش شهابي
بارش هاي شهابي زيادي در طي سال اتفاق مي افتد كه از اين بين جند بارش شهابي به علت تعداد شهابها از اهميت بيشتري برخوردار هستند كه به معرفي آنها مي پردازيم
بارش شهابي برساووشي
بارش شهابي برساووشي يكي از معروفترين بارش هاي شهابي ساليانه است كه در2 2-21 مرداد به اوج فعاليت خود مي رسد. شايد به جرات بتوان گفت كه بارش شهابي برساووشي، يكي از شورانگيزترين فستيوالهاي ساليانه نجومي باشد كه در شب هاي گرم تابستان منجمان آماتور را گردهم مي آورد. نخستين گزارشات رصد اين بارش به بيش از 2000 سال پيش بر مي گردد كه در شرق دور(چين،ژاپن و ...) ثبت شده است. دنباله دار منشاء بارش برساووشي دنباله دار سويفت-تاتل است كه در سال 1862 توسط لوييس سويفت از نيويورك و هورس تاتل از رصدخانه هاروارد كشف شد. چند سال پس از كشف اين دنباله دار بود كه «شياپارلي» با كمك محاسباتش نشان داد كه دنباله دار سويفت-تاتل منشاء بارش شهابي است. اين اولين بار بود كه ارتباط بارش شهابي و دنباله دار به اثبات مي رسيد. افزايش فعاليت بارش برساووشي در سالهاي 63-1861 تاييد كننده اين مطلب بود. دوره تناوب دنباله دار سويفت-تاتل حدود 130 سال است و آخرين بار در اوايل دهه 1990 به حضيض خود رسيد و در سالهاي 1992و 1991 نيز تعداد شهابهاي بارش برساووشي بيش از حد معمول بودند. در زمان اوج اين بارش شهابي در زير آسمان تاريك در هر ساعت دهها شهاب قابل مشاهده خواهد بود.
بارش شهابي اسدي
ظهور چشمگير بارش اسدي ???? را بسياري از دريانوردان و ساکنان قاره آمريکا رصد کردند. در سال????نيز بارش اسدي شگفتي آفريد. در مدت چند ساعت تعداد شهاب ها به هزاران عدد در ساعت رسيد . بطوريکه بسياري تصور کردند،جهان به پايان رسيده است. در اين سال رصدگران با مشاهده شهاب ها، کانون بارش را تشخيص دادند. در سال ???? ، «هاينريش اولبرس» با بررسي بارش اسدي در دهه هاي گذشته ، دوره فعاليت آن را ?? يا ?? سال تعيين کرد. در آن زمان مشخص شد كه منشاء بارش شهابي اسدي دنباله دار تمپل-تاتل است كه به تازگي كشف شده بود. در دهه هاي بعدي بارش شهابي اسدي فعاليت چشمگيري نداشت اما در سال???? شهابهاي اسدي غوغايي آفريدند. در مدت کوتاهي آسمان پر از شهاب شد. بطوريکه برخي از رصدگران در آمريکاي شمالي از ظهور?? شهاب در يک ثانيه خبر دادند ! دنباله دار تمپل-تاتل در آخرين گذر خود در نهم اسفند???? به حضيض مدارش رسيد. در اين سال اوج بارش ?? ساعت زودتر از زمان پيش بيني شده اتفاق افتاد .آنهايي که موفق به رصد آن شدند آذر گوي هاي بي نظيري را ديدند.در سال ???? بارش اسدي در?:?? صبح ?? آبان با ظهور هزاران شهاب در ساعت به اوج خود رسيد.در اين زمان کانون در ارتفاع زيادي قرار داشت و بسياري از ساکنين خاور ميانه توانستند شاهد اين آتش بازي آسماني باشند.
رصد بارش شهابي
اختر شناسان بارش هاي شهابي را با روش هاي مختلفي همچون رصد مرئي، راديويي با تصويربرداري ويدئويي و حتي با تلسکوپ ( در برخي از بارش هاي کم شمار ) بررسي مي کنند. با اين روش ها ، تا کنون بيش از 50 بارش شهابي بررسي شده است. يکي از رايج ترين و کم هزينه ترين روش ها، رصد مرئي است ، يعني تماشاي مستقيم شهاب ها که به يکي از علاقه مندي هاي اصلي منجمان آماتور امروز تبديل شده است. منجمان آماتور در به دست آوردن داده ها و اطلاعات در اين زمينه نقش بسيار مؤثري دارند. داده هايي كه به وسيله ي آماتورها جمع آوري مي شود، مي تواند به اخترشناسان در درك بهتر از چگونگي پيدايش و تحول منظومه ي شمسي ، تكامل حيات كمك كند.
منبع: